DHMİ Personelinin Eş Durumu Tayini

DHMİ’de görev yapan personelin eşinin başka bir ilde çalışması, aile birliğinin sağlanması amacıyla yer değiştirme başvurusunu gündeme getirebilir. Eşin özel sektörde çalışması da ilgili şartlar sağlandığında eş durumu mazeretine dayanak oluşturabilir.

Bununla birlikte, başvuru şartlarını karşılamak her durumda istenen yere atanma sonucunu doğurmaz. Personelin tabi olduğu düzenlemeler, başvuru belgeleri, hizmet ihtiyacı ve ret gerekçesi birlikte incelenmelidir. Personel eksikliği gerekçesiyle verilen ret kararları da bu incelemenin dışında değildir.

DHMİ eş durumu tayininde hangi düzenleme uygulanır?

DHMİ Genel Müdürlüğü Personeli Yer Değiştirme Yönetmeliği’nin 2. maddesi, kapsamı 399 sayılı KHK’ye ekli II sayılı cetvele tabi sözleşmeli personel olarak belirler. Dolayısıyla aşağıdaki kuralların DHMİ’deki bütün çalışanlara aynı şekilde uygulanacağı kabul edilmemelidir.

Başvurunun hukuki değerlendirmesinde önce personelin statüsü, ardından bu statüye uygulanacak yer değiştirme hükümleri belirlenir. DHMİ Personeli Yer Değiştirme Yönetmeliği, m. 2–3

Eşi özel sektörde çalışan DHMİ personeli tayin isteyebilir mi?

Yönetmeliğin 13. maddesi bu imkânı düzenler. Başlıca koşullar şöyledir:

• Kural olarak aynı ünitede fiilen iki yılın tamamlanması gerekir. Eşi zorunlu nakle tabi kamu kurumlarında görev yapanlar için istisna vardır.
• Kamu personeli olmayan eşin, talep edilen yerde başvuru tarihi itibarıyla son iki yıl içinde en az 360 gün sosyal güvenlik primiyle çalışması ve çalışmaya devam etmesi aranır.
• Evlilik ve çalışma durumu belgelenmelidir.
• Başvuru dönemleri ve kişiye uygulanabilecek diğer sınırlamalar gözetilmelidir.

Prim günlerinin yalnızca toplam sayısı yeterli değildir. Hangi tarihlerde ve nerede çalışıldığı da önem taşır. DHMİ Yönetmeliği, m. 13

Örneğin eşin hizmet dökümünde 600 gün prim bulunması, bu günlerin tamamı başvurudan önceki iki yıllık döneme ve talep edilen yerdeki çalışmaya ilişkin değilse tek başına yeterli bir açıklama oluşturmaz. Başvuru dosyası, prim kayıtları ile fiilî çalışma yerini birbirine bağlayabilmelidir.

Başvuru dönemleri ve ek sınırlamalar nelerdir?

Yönetmelikteki takvim ve bazı önemli sınırlamalar aşağıdaki gibidir:

Konu	Düzenleme
Birinci dönem	Şubat ayının ilk iki haftasında başvuru; nisan ayında sonuçlandırma
İkinci dönem	Ağustos ayının ilk iki haftasında başvuru; ekim ayında sonuçlandırma
Personel planlaması	Unvan esaslı asgari ve azami personel sayılarının dikkate alınması
Kendi isteğiyle aile birliğini ayıran personel	13/9. maddedeki koşullarda ve istisnası saklı olmak üzere beş yıllık sınırlama
Görevde yükselme veya unvan değişikliği sonrası	8/5. maddedeki dört yıllık fiilî hizmet kuralının ayrıca incelenmesi

Bu nedenle yalnızca iki yıllık hizmet süresine bakılarak başvurunun bütün şartlarının gerçekleştiği sonucuna varılmamalıdır. İlgili dönemin kurum duyurusu da kontrol edilmelidir. DHMİ Yönetmeliği, m. 8, 13 ve 19

Personel yetersizliği eş durumu tayininin reddi için yeterli midir?

Personel ihtiyacı, yer değiştirme değerlendirmesinde dikkate alınabilecek bir unsurdur. Ancak ret yazısında “personel yetersizliği” ifadesinin bulunması, işlemin bütün yönleriyle hukuka uygun olduğunu tek başına göstermez.

Hukuki incelemede özellikle şu sorular önem kazanır:

• İhtiyaç, başvurucunun unvanı ve görevleri bakımından açıklanmış mıdır?
• Mevcut personel sayısı ile hizmetin gerektirdiği sayı ortaya konulmuş mudur?
• Talep edilen yerde uygun pozisyon ve hizmet ihtiyacı bulunmakta mıdır?
• Aile birliğini sağlamaya yönelik alternatifler değerlendirilmiş midir?
• Ret işlemi yetkili makam tarafından mı kurulmuştur?

Uyuşmazlığın merkezinde, aile birliğine ilişkin ihtiyaç ile kamu hizmetinin gerekleri arasındaki değerlendirme bulunur. Her personel açığının önemsiz olduğu da her personel açığının tayini engelleyeceği de peşinen söylenemez.

Emsal kararlar nasıl değerlendirilmelidir?

Aşağıdaki kararlar DHMİ’ye özgü her uyuşmazlığı doğrudan çözen kararlar değildir. Farklı kurumlar ve olaylar hakkında verilmiş olmaları nedeniyle, uygulanacak mevzuat ve olay benzerliği ayrıca değerlendirilmelidir.

Özel sektörde çalışan eş nedeniyle nakil talebi

Danıştay 2. Dairesi,… 

Kararın hukuki değerlendirmesinde şu ifadeye yer verilmiştir:

“eşleri özel sektörde çalışan memurların, Yönetmelik’te belirtilen şartlar dahilinde eş durumu mazereti nedeniyle nakil talebinde bulunma hakkının mevcut olduğunun kabulü gerekmektedir”

Uyuşmazlık, bir malmüdürlüğünde çalışan personelin nakli için muvafakat verilmemesine ilişkindir. İlk derece mahkemesi, iş yoğunluğu ve personele duyulan ihtiyacın somut belgelerle ortaya konulmamasını değerlendirmiştir. Danıştay ise özel sektörde çalışan eş bakımından uygulanacak düzenlemeyi inceleyerek iptal kararını sonucu itibarıyla hukuka uygun bulmuştur.

Kararda geçmiş dönemdeki mevzuat aktarılmaktadır. Bu nedenle kararda geçen prim süresi ile bugünkü DHMİ başvuru şartları birbirine karıştırılmamalıdır.

Aile birliği ile hizmet ihtiyacının birlikte değerlendirilmesi

Danıştay 2. Dairesi

Danıştay kararında aktarılan ilk derece mahkemesi gerekçesinden kısa bir bölüm şöyledir:

“ailenin parçalanmaktan kurtarılması, bireylerin bir arada tutulması suretiyle ailenin huzur ve mutluluğunun devam ettirilmesi”

Davacı mühendisin eş durumu talebinin reddine ilişkin işlem iptal edilmiş; idarenin kadro ve hizmet ihtiyacı yönündeki temyiz iddiaları, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

Bu karar, aile birliğinin değerlendirmede taşıdığı önemi gösterir. Bununla birlikte, “kadro durumu hiçbir zaman dikkate alınamaz” biçiminde genel bir sonuç çıkarılmasına dayanak oluşturmaz.

Ret işlemini tesis eden makamın yetkisi

Danıştay 2. Dairesi

Kararda aktarılan ilk derece mahkemesi gerekçesinde şu ifade bulunmaktadır:

“davacının … ilinde görevine duyulan ihtiyacın İdarece somut ve ikna edici şekilde ortaya konulamadığı”

Ancak kararın usul geçmişi de önemlidir: İlk derece mahkemesinin iptal kararı, Danıştay 5. Dairesince yetki yönünden hukuka aykırılık gerekçesiyle onanmıştır. Danıştay 2. Dairesinin burada belirtilen kararı ise karar düzeltme isteminin reddine ilişkindir.

Dolayısıyla bu karar yalnızca personel ihtiyacı bakımından değil, başvurunun yetkili makama iletilmesi ve ret işleminin doğru makam tarafından kurulması bakımından da incelenmelidir.

Eş durumu tayin talebi reddedilirse hangi yollar kullanılabilir?

Ret işleminin iptali için idari yargıya başvurulabilir. Dava açmadan önce, şartları varsa İYUK’un 11. maddesi kapsamında idari başvuru yapılması da mümkündür.

Dava açma süresi, özel bir düzenleme bulunmadığında, yazılı bildirimi izleyen günden itibaren genel olarak 60 gündür.

İYUK m. 11 başvurusu, dava süresi içinde ve uygun makama yapıldığında işlemekte olan süreyi durdurur. Başvurunun reddedilmesi veya 30 gün cevapsız kalması üzerine kalan süre işlemeye devam eder. Önceden geçen günler hesaba katılır; yeniden tam 60 gün başlamaz. 2577 sayılı Kanun, m. 7, 8 ve 11

Başvurunun adı kadar içeriği de önemlidir. Sadece kararın bir örneğinin istenmesi ile işlemin kaldırılmasının talep edilmesi aynı şey değildir. Her dilekçenin dava süresini durdurduğu varsayılmamalıdır.

Ret kararı yalnızca telefonla bildirilirse ne yapılmalıdır?

Başvurunun sonucu ve gerekçeli karar yazılı olarak istenmeli; ilk başvurunun kayıt tarihi, elektronik bildirimler ve varsa tebliğ belgeleri birlikte saklanmalıdır.

Yazılı ret kararı beklenirken sürelerin hiç işlemeyeceği düşünülmemelidir. İYUK’un 10. maddesi kapsamındaki başvurularda, genel olarak 30 gün cevap verilmemesi zımni ret sonucunu doğurabilir. Bu durumda dava süresi gündeme gelir. Kesin olmayan cevaplar ve sonradan verilen cevaplar için aynı maddede ayrıca hükümler bulunmaktadır. İYUK m. 10

DHMİ’nin dönemsel başvuru takvimi, başvurunun niteliği ve kurumun verdiği cevaplar birlikte incelenmeden herkes için tek bir son dava tarihi belirlemek doğru değildir.

Dava hangi idare mahkemesinde açılır?

Kamu görevlilerinin atama ve nakil uyuşmazlıklarında İYUK’un 33. maddesindeki özel yetki kuralı değerlendirilir.

Ancak henüz atama yapılmamışken, yalnızca atanmak istenen ilin otomatik olarak “yeni görev yeri” sayılacağı kabul edilmemelidir. Nakil talebinin reddi bakımından mevcut görev yeri ve işlemin niteliği önemlidir. Bu nedenle eşin bulunduğu ilde her durumda dava açılabileceği yönünde kesin bir açıklama yapılması uygun değildir.

Yürütmenin durdurulması istenebilir mi?

İptal davasıyla birlikte yürütmenin durdurulması talep edilebilir. Bunun kabulü için açık hukuka aykırılık ve telafisi güç veya imkânsız zarar koşullarının birlikte bulunması gerekir. Dava açılması tek başına işlemin yürütülmesini durdurmaz. İYUK m. 27

Ayrı yaşamanın çocukların bakımı, sağlık ihtiyaçları veya aile düzeni üzerindeki etkileri somut belgelerle açıklanmalıdır. Yürütmenin durdurulması, her eş durumu davasında kendiliğinden verilen bir karar değildir.

Başvuru ve dava dosyasında hangi belgeler önemlidir?

Dosyanın özelliklerine göre şu belgeler değerlendirmeye yardımcı olur:

• Yer değiştirme başvurusu ve evrak kayıt belgesi.
• Ret kararı ve tebliğ kaydı.
• Personelin statüsünü, unvanını ve hizmet geçmişini gösteren belgeler.
• Evlilik durumunu gösteren belge.
• Eşin güncel SGK hizmet dökümü.
• Çalışma tarihlerini ve fiilî işyerini gösteren işveren belgeleri.
• Varsa çocukların eğitim, bakım ve sağlık durumuna ilişkin belgeler.
• Önceki başvurular ve kurum cevapları.

Belgeler arasında tarih ve yer bakımından tutarlılık bulunması önemlidir. İşverenin merkez adresi ile eşin fiilen çalıştığı yer farklıysa bu durum ayrıca açıklanmalıdır.

Sık sorulan sorular

Eşin 360 gün primi olması tayin için yeterli midir?

Tek başına yeterli değildir. Primin ilgili zaman aralığı ve çalışma yeriyle bağlantısı, çalışmanın devamı ve personelin diğer başvuru koşulları birlikte incelenir.

Personel eksikliği gerekçesiyle verilen her ret kararı iptal edilir mi?

Hayır. İhtiyacın somutluğu, görevin özellikleri, aile birliğine etkiler ve uygulanacak mevzuat her dosyada ayrı değerlendirilir.

İdareye itiraz etmeden dava açılabilir mi?

Özel bir zorunlu başvuru yolu bulunmadığında doğrudan iptal davası açılması mümkündür. İtiraz yolu tercih edilirse süre hesabı ayrıca yapılmalıdır.

Emsal karar bulunması davanın kazanılacağını gösterir mi?

Hayır. Emsal kararın personel statüsü, olay, mevzuat ve ret gerekçesi bakımından benzerliği değerlendirilmelidir.

Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Başvuru şartları ve dava süreleri, ilgili kişinin belgeleri ve işlem tarihinde uygulanacak mevzuat üzerinden belirlenmelidir.